Taka jest konkluzja najnowszego rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w sprawie, którą prowadziła nasza Kancelaria. Kancelaria zajmowała się sprawą upadłościową o charakterze transgranicznym. Sprawa dotyczyła klienta mającego stałe miejsce zamieszkania w Polsce, którego znaczna część długów związana była z jego wcześniejszą działalnością gospodarczą na terenie Niemiec. Sąd upadłościowy nie dostrzegł konieczności w oparciu o obowiązujące przepisy prawa upadłościowego do wskazania w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości podstawy jurysdykcji sądów polskich. Na skutek zażalenia Kancelarii Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania wskazując, że podziela stanowisko wyrażone w literaturze (R. Adamus w Komentarzu do art. 491⁵ ust. 1 Prawa upadłościowego, Legalis), a co za tym idzie również naszej Kancelarii zgodnie z którym orzeczenie o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej dłużnika powinno zawierać wskazanie podstawy jurysdykcji sądów polskich.

Z punktu widzenia praktyki jest to bardzo ważne orzeczenie. Rozstrzygnięcie o jurysdykcji sądów polskich w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej ma kluczowe znaczenie i może rzutować na skuteczność postępowania upadłościowego wobec zagranicznych wierzycieli upadłego. Ewentualna wadliwość (niepełność) postanowienia o ogłoszeniu upadłości może stanowić w przyszłości dodatkową podstawę do wysuwania roszczeń wobec upadłego w stosunku do wierzytelności objętych postępowaniem upadłościowym przez zagranicznych wierzycieli oraz do kwestionowania przez nich prawidłowości i ważności całego postępowania upadłościowego. W takim przypadku cel postępowania upadłościowego nie zostanie zrealizowany.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w sprawach upadłościowych o charakterze transgranicznym, a taką sprawą będzie upadłość dłużnika mającego stałe miejsce zamieszkania w Polsce, który znaczną część długów posiada w innym państwie UE, bezpośrednie zastosowanie znajdzie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz. U. UE. L. z 2015 r. Nr 141, str. 19 z późn. zm.).

Przedmiotem niniejszego artykułu będą zasady dochodzenia odszkodowania bezpośrednio od członków zarządu niemieckiej spółki GmbH z tytułu nieotrzymania przez wierzyciela zapłaty za wykonaną umowę w przypadku niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie.

1) Wprowadzenie

Każda firma, która zawarła umowę z innym podmiotem umowę i wykonała swoją część zobowiązania ma poczucie dużego rozczarowania, jeżeli w niedługim czasie, jeszcze przed otrzymaniem zapłaty, okazuje się, że dłużnik złożył wniosek o ogłoszenie upadłości. Zwykle nie satysfakcjonuje wierzyciela możliwość zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym i zaspokojenia roszczenia na równi z pozostałymi wierzycielami. Wierzyciel, gdyby wiedział, że nie otrzyma zapłaty za dostarczony towar lub wykonaną usługę, nie zawarłby umowy z kontrahentem, który wkrótce po zawarciu umowy składa wniosek o ogłoszenie upadłości, albo zażądałbym dodatkowego zabezpieczenia.

W powyższej sytuacji nasuwają się pytania, czy dłużnik zawierając umowę z wierzycielem wiedział już o swojej trudnej sytuacji finansowej. Czy przypadkiem nie miało miejsce doprowadzenie wierzyciela do niekorzystnego rozporządzania mieniem, czyli popełnienia przestępstwa.

Z naszego doświadczenia wynika, że sytuacje są skomplikowane. Czasami wystarczy brak płatności ze strony jednego kontrahenta, aby dłużnik nie był w stanie zrealizować swoich zobowiązań wobec wierzycieli. Często latami niektóre spółki GmbH kontynuują działalność, pomimo, iż w świetle prawa upadłościowego już dawno powinny złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości.

Każda sprawa wymaga indywidualnego podejścia. W niektórych przypadkach konieczne będzie podjęcie zdecydowanych działań na drodze karnej, w innych przypadkach pozostanie wierzycielowi zgłoszenie wierzytelności w postepowaniu upadłościowym. Często upadłość spółki pociąga za sobą konieczność złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez członków zarządu. Zwłaszcza sytuacjach ewidentnych, w których prawo upadłościowe, ani istota spółki nie chroni członków zarządu. W takiej sytuacji ponoszenie kosztów skomplikowanych spraw odszkodowawczych może być niecelowe.

Z punktu widzenia możliwości dochodzenia odszkodowania bezpośrednio od członków zarządu, w przypadku upadłości spółki GmbH, należy rozróżnić dwie kategorie wierzycieli, a mianowicie tzw. dawnych wierzycieli – Altgläubiger, tj. wierzycieli, których wierzytelności powstały przed wystąpieniem przesłanek ogłoszenia upadłości oraz nowych wierzycieli – Neugläubiger, tj. wierzycieli, których wierzytelności powstały już po ziszczeniu się przesłanek ogłoszenia upadłości (niewypłacalności lub nadmiernego zadłużenia.